Podstawy Ubuntu Linux: instalacja i pierwsze kroki

Logo Ubuntu — okrąg i trzy kropki (ludzie w widoku z góry) Pokaż spis treści

Co to jest Ubuntu?

Ubuntu to stare afrykańskie słowo oznaczające „człowieczeństwo dla wszystkich”. Od tego słowa pochodzi nazwa darmowego systemu operacyjnego opartego na Debianie, jednej z najstabilniejszych i najdłużej rozwijanych dystrybucji z rodziny systemów operacyjnych Linux.

Ubuntu to dystrybucja przeznaczona przede wszystkim dla początkujacych użytkowników systemów Linuxowych. Swoją popularność zawdzięcza łatwości instalacji i konfiguracji oraz dużej liczbie aplikacji dostępnych w wielu językach, w tym polskim.

Wśród wielu zalet Ubuntu można wymienić:

Zrzut ekranu Ubuntu (OpenOffice, Kadu, Gimp i pulpit)

Wyczerpujące informacje na temat Ubuntu można znaleźć na stronie www.ubuntu.pl (w języku polskim), lub na oficjalnej stronie www.ubuntu.com.

Ubuntu LiveCD

Istnieje możliwość przetestowania Ubuntu bez jego instalacji dzięki LiveCD. Po wystartowaniu systemu z płyty dostępna jest jego kompletna wersja wraz ze środowiskiem graficznym oraz aplikacjami takimi jak pakiet biurowy OpenOffice.org lub Gimp w polskich wersjach językowych.

Możesz także zainstalować Ubuntu na twardym dysku jako drugi system operacyjny, nie tracąc żadnych danych. Tym sposobem możesz mieć nawet kilka systemów na jednym dysku, a przy starcie komputera wybierać który chcesz uruchomić.

Skąd wziąć Ubuntu?

WUBI

Jeśli masz już zainstalowany system operacyjny z dostępem do internetu, a chcesz oprócz tego zainstalować na tym samym komputerze Ubuntu, najprostszym sposobem jest WUBI.

WUBI to instalator Ubuntu dla Windows. Wystarczy go pobrać i uruchomić, a WUBI pobierze najnowszą wersję Ubuntu z internetu i zainstaluje jako drugi system operacyjny obok Windows. Żadne dane nie zostaną zmienione. Przy starcie systemu będzie do wyboru Windows lub Ubuntu.

Zamawianie wersji darmowej pocztą

Darmowe płyty instalacyjne Ubuntu można zamówić za darmo (nawet bez kosztów przesyłki) przez internet. Można to zrobić na stronie https://shipit.ubuntu.com.

Pobieranie z internetu

Oczywiście obraz płyty instalacyjnej można pobrać z internetu.

Skąd pobrać

Obraz płyty z Ubuntu można pobrać ze strony www.ubuntu.com/download. Wybieramy najbliższą lokalizację i najnowszą wersję.

Możesz też pobrać najnowszą wersję przygotowaną przez polskich użytkowników z ubuntu.pl. Ta wersja będzie dla Ciebie prawdopodobnie najbardziej odpowiednia, jeśli jesteś początkującym użytkownikiem. Najszybciej pobierzesz korzystając z protokołu BitTorrent na przykład przy pomocy programu µtorrent.

Jak wypalić obraz ISO?

Po pobraniu obrazu CD na dysku pojawi się plik z rozszerzeniem .iso. Jest to plik zawierający dokładną kopię płyty instalacyjnej Ubuntu. Obraz należy nagrać na CD. Jeśli nie wiesz jak to zrobić, możesz przeczytać jeden z poniższych artykułów:

Instalacja Ubuntu

Uwaga: ten artykuł opisuje sposoby postępowania na podstawie określonej wersji Ubuntu (Edgy). W zależności od wydania, niektóre kroki mogą wyglądać inaczej, lub nie być w ogóle potrzebne.

Wymagania systemowe

Minimalne wymagania systemowe to:

Zalecane minimalne wymagania sprzętowe to:

Wstęp

Proces instalacji Ubuntu jest w pełni zautomatyzowany i przebiega w środowisku graficznym. Aby zainstalować Ubuntu należy wystartować LiveCD. Proces ładowania LiveCD zwykle trwa dość długo, ale po uruchomieniu na pulpicie dostępna jest ikona „Instaluj” i dalszy etap instalacji przebiega w trybie okienkowym przy użyciu myszy.

Uwaga: Musisz mieć świadomość tego, że wprawdzie istnieje możliwość instalacji systemu bez utraty danych zawartych na dysku, ale mimo tego istnieje minimalne ryzyko utraty danych (np. w przypadku wyłączenia prądu lub niewiedzy użytkownika). Zanim przystąpisz do instalacji, upewnij się, że masz kopię swoich najważniejszych danych.

Proces instalacji na filmie

Na stronie ubuntuclips.org możesz zobaczyć na filmie jak wygląda Ubuntu i jak przebiega proces instalacji.

Na poniższym filmie możesz zobaczyć jak zainstalować Ubuntu razem z Windows XP na tym samym dysku. Film jest w języku angielskim.

Start LiveCD

Aby wystartować z LiveCD włóż płytę do napędu i zrestartuj komputer. Powinien się ukazać pierwszy ekran instalatora. Jeśli to nie nastąpi, prawdopodobnie płyta jest źle wypalona lub komputer nie startuje z CD-ROM, ale z innego napędu.

Uwaga: Nie należy się zniechęcać tym, że Ubuntu po starcie z LiveCD może działać na słabszych komputerach stosunkowo wolno. Po instalacji na dysku twardym, szybkość działania jest porównywalna z MS Windows.

Aby wystartować z płyty CD zamiast tak jak zwykle z twardego dysku, musisz ustawić priorytet wyszukiwania programu rozruchowego w BIOSie, tak aby napęd CD był pierwszym, na którym komputer będzie szukał systemu operacyjnego. Krótko mówiąc, musisz ustawić komputer, żeby startował z CD.

Nie ma uniwersalnej rady na to jak wystartować z CD, bo wszystko jest uzależnione od płyty głównej w jaką wyposażony jest komputer. Najlepiej sprawdzić to w instrukcji dostarczonej razem z komputerem (możesz ją też znaleźć na stronie producenta komputera lub płyty głównej).

Zwykle proces zmiany priorytetu startu wygląda tak:

  1. należy wejść do BIOS’u — klawisz DEL lub F2 przy starcie systemu (zwykle komputer wyświetla podpowiedź w języku angielskim „Hit DEL to enter setup”)
  2. należy odszukać opcje odpowiedzialne za to, który napęd jest przeszukiwany w pierwszej kolejności (np. BOOT PRIORITY)
  3. zmienić ustawienie tak, aby CD-ROM był pierwszy na liście (FIRST BOOT DEVICE: CD-ROM)

Pomocny może być też artykuł na stronie www.hiren.info/pages/bios-boot-cdrom.

Dwa systemy operacyjne

Masz możliwość instalacji dwóch lub więcej systemów operacyjnych na jednym komputerze. np Ubuntu i Windows XP. Instalacja przebiega dokładnie tak samo jak instalacja jednego systemu, ale musisz wybrać inne opcje przy tworzeniu partycji. Nie musisz się bać o utratę swoich danych. Więcej informacji na ten temat możesz znaleźć na stronach:

Instalator Ubuntu zainstaluje Linuksa obok Windowsów, bez ingerencji w pliki Windowsa. Nie musisz się martwić o to, że coś „zniknie” albo „się sformatuje”. Wszystkie poprzednie dane zostaną nienaruszone, a przy uruchamianiu komputera będziesz mógł wybrać który system chcesz uruchomić. Jeśli nie czujesz się pewnie, pozostaw domyślne opcje podczas instalacji, wtedy na pewno nie musisz się martwić o utratę danych.

Ubuntu jako główny system operacyjny

Porada: Jeśli dysponujesz stałym łączem, upewnij się, że komputer jest podłączony do internetu. Wtedy atomatycznie podczas procesu instalacji zostaną pobrane wszystkie potrzebne aktualizacje.

Włóż płytę instalacyjną do napędu CD i zrestartuj komputer. Po paru chwilach powinieneś zobaczyć taki ekran:

Instalacja Ubuntu — Start z CD

Na wolniejszych komputerach z mniejszą ilością pamięci proces uruchamiania LiveCD może trwać dłużej niż przeciętnie. Należy cierpliwie czekać i się nie zniechęcać.

Zmień język na Polski naciskając klawisz F2.

Wybierz „Uruchom Ubuntu” i naciśnij Enter. System powinien uruchomić się z płyty. Gdy Ubuntu się uruchomi, uruchom ikonę „Instaluj”.

Instalacja Ubuntu — Ikona Instaluj po uruchomieniu LiveCD

Wybierz język polski i przejdź dalej.

Instalacja Ubuntu — wybór języka

W następnym oknie wybierz miasto "Warszawa" i ustaw czas

Instalacja Ubuntu — wybór lokalizacji i czasu

Dalej instalator zapyta nas o ustawienia klawiatury, wybieramy polski układ i przechodzimy dalej.

Instalacja Ubuntu — ustawienia klawiatury

Teraz przyszedł czas na stworzenie konta dla użytkownika. Wpisz dane użytkownika

Instalacja Ubuntu — dane administratora

W koncu dochodzimy do ostatniego etapu, przygotowania dysku do instalacji. Wybierz dysk na którym chcemy zainstalować Ubuntu. W przypadku gdy dysk zawiera jakieś dane, instalator poinformuje o tym że wszystkie dane na tym dysku zostaną utracone. Upewnij się, że nie kasujesz ważnych danych.

Instalacja Ubuntu — wybór dysku docelowego

Teraz wybierz opcję czyszczenia całego dysku.

Instalacja Ubuntu — opcja kasowania całej zawartości dysku

Przejdź dalej. W ostatnim oknie potwierdź rozpoczęcie instalacji.

Instalacja Ubuntu — rozpoczęcie kopiowania plików na dysk twardy

Po instalacji kończymy pracę z płyty i uruchamiamy nowy system już z dysku twardego. Przed restartem instalator poprosi o wyjęcie płyty instalacyjnej.

W tym miejscu możesz ustawić w BIOSie aby komputer startował w pierwszej kolejności z twardego dysku. Dzięki temu, proces uruchamiania się komputera będzie trwał krócej.

Pierwsze kroki — wiersz poleceń

Większość operacji związanych z instalacją i konfiguracją pakietów z programami wykonuje się z wiersza poleceń (który inaczej zwany jest terminalem). Aby uruchomić wiersz poleceń, wybierz z menu Aplikacje > Akcesoria > Terminal.

Instalacja Ubuntu — okno wiersza poleceń na pulpicie

W wierszu polecenia wpisujesz odpowiednie polecenia, każde kończąc naciśnięciem klawisza Enter. Aby automatycznie dokończyć nazwę wpisywanego pliku używasz klawisza TAB, a klawisza strzałki w górę, żeby przywołać ostatnio wywołane polecenia.

Najważniejszą z zasad korzystania z Linux’a jest ta, że „wszystko jest plikiem”. Wszystko co się dzieje na Ubuntu, możesz znaleźć w plikach zapisanych na twardym dysku (np. stacja dyskietek ma swój odpowiednik w postaci pliku na dysku). Wiedząc dokładnie do czego służą poszczególne pliki i katalogi, możesz zrobić wszystko czego potrzebujesz.

Charakterystycznym dla Linux’a jest system przyznawania praw plikom i użytkownikom. Dzięki niemu, Linux słynie z bezpieczeństwa. Na Ubuntu większość operacji jest wykonywana z ograniczonymi prawami. Żeby wykonać zaawansowane operacje, musisz podać hasło administratora.

Do przejnowania praw administratora w wierszu polecenia, służy polecenie sudo, które dodaje się przed innymi poleceniami (np. sudo nautilus powoduje uruchomienie menadżera plików nautilus z prawami administratora).

W poniższej tebeli znajdziesz polecenia które mogą się przydać na początku.

Tabelaryczne zestawienie najbardziej potrzebnych poleceń Linux’a
polecenie funkcja
sudo wykonanie z prawami administratora (specyficzne dla Ubuntu)
help wyświetla nam wszystkie polecenia w Linuxie
man pokazuje nam pomoc do programu
logout wylogowanie się
shutdown wyłącz system
ls wyświetl nam zawartość katalogu
pwd wyświetl aktualny katalog
cd zmień katalog katalog
rmdir usuń katalog
mkdir nowy katalog
cat edytuj plik
rm usuń pliki
mv przenieś lub zmień nazwę pliku
cp Kopiuj plik
mvdir przenieś katalog lub zmień nazwę
gzip kompresja archiwum *.gz
tar kompresja archiwum *.tar
su przejmij prawa użytkownika
chmod zmień właściwości (prawa) pliku
chown zmień właściciela (prawa) pliku
mc uruchom menadżera plików

Zobacz też: więcej informacji o poleceniach Linux’a

Pomoc zawsze pod ręką

Każde z poleceń ma zwykle sporo parametrów, które trudno zapamiętać. Nie trzeba znać wszystkich na pamięć, ale na pewno warto zapamiętać jeden: parametr --help. Dodając go po poleceniu wyświetlisz pomoc dla tego polecenia, np. tar --help

Midnight commander

Większość operacji administracyjnych na Linkuksie wykonuje się z wiersza polecenia. Czasami wygodnie było by po prostu przeciągnąć myszą plik z okienka do okienka, żeby go skopiować. Niestety nie jest to tak łatwe, bo potrzeba nadać mu w trakcie kopiowania dodatkowe uprawnienia, parametry itp. Z pomocą przychodzi Midnight commander - menadżer plików. Dzięki niemu z łatwością możemy przenosić pliki w dowolne miejsce, przeglądać spakowane archiwa lub edytować pliki konfiguracyjne.

Aby uruchomić Midnight Commandera z prawami administratora, wpisz w wierszu poleceń sudo mc Enter.

Jeśli Midnight Commander nie jest jeszcze zainstalowany, możesz go zainstalować poleceniem sudo apt-get install mc Enter.

Dostęp do internetu

Konfiguracja sieci dla stałego łącza kablowego (DHCP)

Sieć powinna zostać skonfigurowana automatycznie podczas instalacji systemu. Jeżeli jednak tak sie nie stalo, można to zrobić recznie. Przechodzimy do System > Administracja > Sieć tam wybieramy połączenie i klikamy na właściwości. Ustawiamy połączenie na aktywne a w konfiguracji wybieramy DHCP Zapisujemy ustawienia. Teraz sieć powinna działać.

Możesz także ręcznie podać ustawienia sieci takie jak adres IP, maskę, bramę i adresy DNS. Powinieneś je otrzymać od administratora sieci.

Administrator może Cię poprosić o podanie adresu MAC karty sieciowej. Możesz go odczytać wpisując w wierszu polecenie ifconfig

Instalacja Ubuntu — okna konfiguracji sieci

Neostrada, Netia na Ubuntu — dostęp do internetu przez modem

Przy procesie instalacji łącza modemowego z pomocą przychodzi program UbuNeo UbuDSL. Dokładny opis instalacji modemu Neostrady i Netii Net 24 znajdziesz na stronie projektu UbuDSL.

Ubuntu — instalacja sterowników, kodeków, programów...

apt-get

Do instalacji pakietów instalacyjnych z programami w Ubuntu służy program apt-get. Automatycznie pobiera on pakiety z internetu i instaluje je.

Aby mieć dostęp do pakietów, musimy określić adresy serwerów z których apt-get ma pobierać pliki. Dlatego musisz edytować plik /etc/apt/sources.list. Aby to zrobić otwieramy wiersz poleceń: (Aplikacje>Akcesoria>Terminal) i wpisujemy:

sudo gedit /etc/apt/sources.list

Usuwamy całą zawartość pliku i wklejamy to:

deb http://pl.archive.ubuntu.com/ubuntu hardy main restricted universe multiverse

deb http://security.ubuntu.com/ubuntu hardy-security main restricted universe multiverse
deb http://pl.archive.ubuntu.com/ubuntu hardy-updates main restricted universe multiverse
deb http://archive.ubuntu.com/ubuntu hardy-backports main restricted universe multiverse

deb http://archive.canonical.com/ubuntu hardy partner

#deb http://kubuntu.org/packages/kde-latest hardy main
#deb http://kubuntu.org/packages/amarok-latest hardy main
#deb http://kubuntu.org/packages/koffice-latest hardy main

deb http://wine.budgetdedicated.com/apt hardy main

deb http://download.skype.com/linux/repos/debian/ stable non-free
deb http://dl.google.com/linux/deb/ stable non-free

deb http://apt.wicd.net hardy extras

deb http://packages.medibuntu.org/ hardy free non-free

deb http://ppa.launchpad.net/patryk-prezu/ubuntu hardy main

deb http://deb.svx.pl hardy main universe
deb-src http://deb.svx.pl hardy main universe
deb http://www.gnugadu.org/ hardy main
deb http://wine.budgetdedicated.com hardy main
deb-src http://wine.budgetdedicated.com hardy main
deb http://medibuntu.sos-sts.com/ hardy free
deb http://medibuntu.sos-sts.com/ hardy non-free
deb-src http://medibuntu.sos-sts.com/ hardy free
deb-src http://medibuntu.sos-sts.com/ hardy non-free

Oczywiście zapisujemy zmiany.

Na koniec musimy zaktualizować listę. Wydajemy polecenie:

			sudo apt-get update

Uwaga: powyższa lista dotyczy dystrybucji Ubuntu Hardy Heron. Jeśli używasz innej dystrybucji, powinieneś uaktualnić listę o inne inne repozytoria odpowiednie dla Twojego wydania. Wystarczy poszukać na Google: repozytoria ubuntu albo ubuntu sources list dodając nazwę swojego wydania Ubuntu. Może się zdarzyć tak, że aby zainstalować program za pomocą apt-get będziesz musiał dodać jego repozytorium na końcu pliku sources.list. Jeśli jakieś z repozytoriów nie działają, możesz je tymczasowo wyłączyć stawiając przed nimi znak #.

EasyUbuntu — sterowniki i multimedia

Uwaga: Easy Ubuntu nie jest już rozwijane. Zamiast niego, w nowszych wydaniach potrzebne multimedia instaluje się jednym poleceniem: sudo apt-get install ubuntu-restricted-extras

Easyubuntu to program pozwalający automatycznie zainstalować sterowniki do karty graficznej, dodatkowe czcionki, kodeki multimedialne i wiele przydatnych pakietów za jednym razem.

Okno Easy Ubuntu

Aby zainstalować easyubuntu, najpierw pobierz archiwum instalatora z internetu poleceniem:

wget http://easyubuntu.freecontrib.org

Teraz trzeba rozpakować plik:

tar -zxf easyubuntu-3.023.tar.gz

Przechodzimy do katalogu utworzonego po rozpakowaniu:

cd easyubuntu

I kopiujemy pliki:

cp packagelist-dapper.pot packagelist-edgy.pot
cp packagelist-dapper.xml packagelist-edgy.xml

Uruchom easyubuntu:

sudo python easyubuntu.in

Wybierz programy do zainstalowania i potwierdź wybór. Gdy zakończy się pobieranie pakietów, zostaną automatycznie zainstalowane.

Uwaga: pakiet java wymaga zaakceptowania umowy licencyjnej.

Programy do odtwarzania muzyki

Najbardziej popularnym odtwarzaczem muzyki dla Ubuntu jest Banshee. Instaluje się go poleceniem:

sudo apt-get install banshee

Możesz też zainstalować odtwarzacz XMMS. Aby pobrać i zainstalować odtwarzacz muzyki wraz ze skórkami wydajemy polecenie:

sudo apt-get install xmms xmms-skins

Pobierzemy odrazu plungin do odtwarzania plików wma:

wget -c http://easylinux.info

I zainstalujemy go:

sudo dpkg -i xmms-wma_1.0.4-2_i386.deb

Możesz teraz przetestować XMMS uruchomiając go z menu Aplikacje > Dźwięk i obraz > XMMS.

Odtwarzacz filmów MPlayer

MPlayer zainstalujesz poleceniem:

sudo apt-get install mozilla-mplayer

digiKam — przeglądarka zdjęć

Pobieranie i instalacja przeglądarki zdjęć digiKam:

sudo apt-get install digikam digikamimageplugins kipi-plugins

k3b — program do nagrywania płyt CD i DVD

k3b możesz zainstalować poleceniem:

sudo apt-get install k3b libk3b2-mp3

Komunikator, Gadu-Gadu, Tlen i Skype.

W Ubuntu domyślnie zainstalowany jest bardzo dobry komunikator Pidgin, obsługujący prawie wszystkie popularne protokoły, więc nie ma potrzeby instalacji innych komunikatorów.

Możesz także zainstalować komunikator Gnu Gadu 2 obsługujący m.in. protokoły gady-gadu i tlen. Aby to zrobić musimy znowu wyedytować plik ze źródłami pakietów — /etc/apt/sources.list. Uruchom edycję pliku poleceniem:

sudo gedit /etc/apt/sources.list

Na końcu pliku dodaj:

deb http://www.gnugadu.org/ edgy main

Zapisz plik i zaktualizuj listę źródeł:

sudo apt-get update

Pobierz i zainstaluj Gnu Gadu 2 poleceniem:

sudo apt-get install gg2

Po instalacji, komunikator znajdziesz w menu: Aplikacje > Internet > GNU Gadu.

Komunikator Skype instaluje się poleceniem:

sudo apt-get install skype
(Wcześniej upewnij się, że repozytorium Skype znajduje się w pliku sources.list)

Java na Ubuntu

Java Runtime Environment jest środowiskiem wymaganym przez wiele aplikacji. Aby sprawdzić, czy Java jest zainstalowana, użyj polecenia:

java -version

Aby zainstalować Javę, użyj polecenia:

sudo apt-get install sun-java6-jre sun-java6-plugin sun-java6-fonts

(Pakiet Javy jest pobierany z repozytorium multiverse. Upewnij się, że jest ono w pliku sources.list)

Po instalacji sprawdź, czy Java jest zainstalowana poprawnie:

java -version

Aby sprawdzić, czy plugin Javy jest poprawnie zainstalowany w Firefoksie, wpisz about:plugins w pasku adresu i poszukaj Javy.

Edytor jEdit

jEdit to doskonały edytor tekstowy, idealny dla programistów i webmasterów.

Aby zainstalować jEdita na Ubuntu, upewnij się, że masz zainstalowane środowisko Java Runtime Environment. Jeśli nie, zainstaluj go.

Potem przejdź na stronę Jedit Development page i pobierz najnowszą wersję instalacyjną - plik z rozszerzeniem .deb

Zapisz go na pulpicie, później uruchom i postępuj zgodnie ze wskazówkami instalatora.

Po instalacji musisz jeszcze skonfigurować jEdita do pracy. Szczegółowy opis znajdziesz na stronie jEdit - tekstowy edytor programisty i webmastera.

Instalacja drukarki HP

Drukarkę HP (sieciową, LPT lub USB) można w bardzo łatwy sposób zainstalować poleceniem sudo hp-setup

Aktualizacja do najnowszej wersji (upgrade)

Co pół roku wychodzą nowe, ulepszone wersje Ubuntu. Filozofia działania jest dokładnie taka sama, więc nie będziesz miał problemów. Ale każda kolejna wersja przynosi wiele usprawnień. Warto aktualizować Ubuntu do nowszych wersji.

Przede wszystkim, musisz wiedzieć, że aktualizacja do kolejnej wersji przebiega bezproblemowo. Wszystkie Twoje ustawienia, dane, programy, skróty, tapeta pulpitu itd. pozostają nienaruszone. Wyobraź sobie co trzeba zrobić, żeby zaktualizować Windows 98 do Windows Vista…

A w Ubuntu instalacja kolejnej wersji dokonywana jest kilkoma kliknięciami: wybierz z menu System > Administracja > Menedżer aktualizacji, kliknij przycisk i potwierdź hasłem chęć aktualizacji.

Zaktualizować system możesz też z wiersza polecenia wpisująć kolejno: sudo apt-get update, a później sudo apt-get dist-upgrade.

Dodatkowe informacje

Ubuntu jest jednym z najlepiej udokumentowanych dystrybucji Linuxa. W sieci znajdziesz wszystkie potrzebne informacje.

Prawdopodobnie, zaczniesz od zmiany wyglądu Ubuntu. Począwszy od tapety, na kolorach i ikonach skończywszy. Zobacz jak można zmienić Ubuntu tak, żeby wyglądał jak Mac OSX.

Przygodę z Ubuntu najlepiej rozpocząć mając pod ręką polski przewodnik Ubuntu. Dowiesz się z niego jak zainstalować drukarkę lub inny program do obsługi poczty.

Ostatnia aktualizacja: 4 lipca 2008

Nawigacja

Ciekawe? Subskrybuj kanał RSS bo będzie więcej!

RSS ?